5-Oxoproline

5-Oxoproline in urine



Synoniem: pyroglutaminezuur, paracetamol-intoxicatie, oxoproline, 5-oxoproline
Categorie: Diversen
Afnamevoorkeur

Urine in urinebuis

Afnamevolume

minimaal 1 volle buis (10 ml)

Afnamecondities

OXOPA

Afnameopmerking

Afnametijdstip is niet van toepassing

Referentiegebieden

Afwijkend bij > 500 micromol/mmol kreatinine

5-oxoproline wordt gevormd in de γ-glutamylcyclus. Het eindproduct van deze cyclus is het tripeptide glutathion. Glutathion wordt in alle cellen gevonden, met de hoogste concentratie in de lever. Glutathion speelt onder andere een rol bij het onschadelijk maken van toxinen en werkt als antioxidant. Aangeboren metabole afwijkingen van deze cyclus kunnen tot 5-oxoprolinurie leiden. Dit is zeldzaam, maar is wel beschreven bij kinderen.

Daarnaast kan bij chronisch paracetamolgebruik in therapeutische dosering, met name bij vrouwen, 5-oxoprolinurie ontstaan, met als gevolg een metabole acidose met verhoogde aniongap. Risicofactoren hiervoor zijn ondervoeding, infecties, alcoholmisbruik, behandeling met flucloxacilline en lever- of nierinsufficiëntie. Het veronderstelde mechanisme is uitputting van de intracellulaire glutathionvoorraad door inname van paracetamol, waardoor er een toename is van de productie van 5-oxoproline.De behandeling van 5-oxoprolinurie bestaat uit het staken van paracetamol en eventueel toedienen van acetylcysteïne om de glutathionvoorraad in de lever aan te vullen.

Metabole acidose met een verhoogde anion gap kan ontstaan bij patiënten met acute hepatotoxiciteit door paracetamol; deze acidose gaat soms vooraf aan leverschade. Bij patiënten die paracetamol gebruiken zonder dat er sprake is van toxiciteit wordt de metabole acidose vaak toegeschreven aan lactaat of aan bijkomend nierfalen. 5-oxoproline zou in veel gevallen een bijdragende factor kunnen zijn, maar de bepaling hiervan wordt niet routinematig uitgevoerd.8 Er is dus nog weinig bekend over de incidentie van 5-oxoprolinurie, ofschoon steeds meer casussen worden beschreven.7

Bij metabole acidose met een verhoogd anion-gap wordt eerst nagegaan of er ketonen in het plasma (urine) zijn, indien dit niet het geval is wordt nagegaan of er sprake is van lactaatacidose, indien dit niet het geval is wordt het osmol-gap berekend. Indien het osmol-gap niet afwijkend is (anion-gap ↑, osmol-gap =) kan gedacht worden aan 5-oxoproline (paracetamol), rabdomyolyse of een intoxicatie met salicylzuur. 

Bereken de osmol-gap (berekende plasmaosmolaliteit (2x [Na] + glucose + ureum) – gemeten plasmaosmolaliteit > 10 mOsm/kg).

klinische betekenis
Opmerkingen
Bepalingsmethode

GC-MS

Kwaliteitscontrole

Landelijk uitwisselingsprogramma organische zuren. 

Bepalingsfrequentie

Wordt ingezet op basis van aanvraag en urgentie. Het duurt ongeveer 2 weken voor de uitslag bekend is.

Verzendconditie

Kamertemperatuur (15-25 °C)

Bewaarconditie

Kamertemperatuur (15-25 °C)

Formulier
Uitvoerende instelling

Radboudumc
Afdeling laboratoriumgeneeskunde 

Verzendadres:
Radboudumc
Laboratorium voor Diagnostiek
Postbus 9101
Huispost 815
6500 HB Nijmegen
Tel: 024-36147777

Verzendadres
Contactpersoon

Dienstdoende ziekenhuisapotheker ETZ, tel. 013-2215696.

Referenties
  1. 5-Oxoprolinurie: een verworven stofwisselingsstoornis door behandeling met flucloxacilline en paracetamol, F.A.J.T. M van den Bergh et al, Ned Tijdschr Klin Chem Labgeneesk 2008; 33: 39-42 
  2. Casuïstiek, Ernstige metabole acidose door 5-oxoproline bij paracetamolgebruik, Mirjam Holman en Jan C. ter Maaten, Ned Tijdschr Geneeskd 2010;154:A1838
  3. Acute boekje, versie 2009
  4. Website NVKC, wie doet wat, geraadpleegd op 03-03-2016, http://www.nvkc.nl/professional/wie-doet-watdatabase?action=showdetail&id=4435 
  5. Metabolic acidosis and 5-oxoprolinuria induced by flucloxacillin and acetaminophen: a case report. Lanoy and Bouckaert. Journal of Medical Case Reports (2016) 10: 184.
Analisten

Overleg altijd met dienstdoende apotheker over gewenste termijn van bepaling.

Wijzigingen

20180918 ML: Verzendadres gewijzigd. 
20180327 ML: OPST vervangen door eigen LIMS-code. 
20180208 ML: synoniem oxoproline toegevoegd. Telnr ziekenhuisapotheker ETZ gewijzigd. Landelijke uitwisseling organische zuren toegevoegd. Bij opmerkingen risicofactor flucloxacilline toegevoegd. Literatuur aangepast. 
20170708 ML: Tekstueel locatie TweeSteden en Elisabeth aangepast. LIMS-code toegevoegd. Transport- en bewaarconditie volledig genoteerd. Referentiewaarde toegevoegd.

Bestanden
Beelden

ZAMB werkt o.a. voor:

logo Elisabeth Tweesteden ziekenhuis logo Regionaal Ambulance Vervoer logo 2 serve kliniek logo Verbeeten Instituut